آخرین اخبار

تاریخ : 3. دى 1396 - 12:36   |   کد مطلب: 26528
بحمدالله امروز با وجود امکانات و ابزار مختلف و تکنولوژی های به روز، به سادگی می توان دقیق ترین محاسبات را با کمترین مؤونه ای انجام داد.

برای محاسبۀ جهت قبله روش های مختلفی وجود دارد از جمله:

1) استفاده از قبله نما: ساده ترین روش همین است. امروز این وسیله به برکت وجود گوشی های اندروید یا... به سادگی در دسترس است. ولی غالباً ضریب کمی اشتباه در غالب قبله نماها و قطب نماهای در دسترس وجود دارد و در بهترین حالت وقتی قرار باشد مثلا جهت دقیق قبله را برای احداث مسجدی در آورد قعا این گزینه دقیق ترین راه نیست.
 

2) استفاده از سایۀ شاخصِ عمود، با دو طریق:

الف) زمان قرارگرفتن خورشید بالای کعبه: در طول سال دو بار خورشید مستقیم بالای کعبه قرار می گیرد؛ در روزهای هفتم خرداد ساعت 13:48 (9:18 دقیقه به وقت گرینویچ) و بیست و پنجم تیر ساعت 13:57 به وقت کشورمان ( 9:27 دقیقه به وقت گرینویچ) در هر جای دنیا (البته قسمتی از کره زمین که در آن زمان آفتاب می تابد) جهت قبله کاملا مشخص می شود:

 

 

ب) همگرایی، مقارنه و تطابق خط قبله با خط خورشید: از ابتدای صبح تا هنگام غروب آفتاب، سایۀ عمود شاخص از غربی ترین نقطۀ ممکن به سمت شرقی ترین نقطۀ ممکن تغییر می کند. لذا خط سایۀ شاخص هر روز یک بار با خط قبله تطابق کرده و بر روی هم قرار می گیرند. تفاوت این قبله نمایی با قبله نمایی قبلی در این است که در روش قبلی ساعت تنظیم قبله در همه جا یکی است ولی در این مورد برای افق های مختلف، ازمنۀ خاصی وجود دارد. منجمان همانطور که ساعت دقیق طلوع و غروب و ظهر شرعی را استخراج می کنند این ساعت را هم برای افق های مختلف استخراج کرده اند که در سایت شهید آوینی وجود دارد: http://prayer.aviny.com

برای مثال در این ایام (شنبه و یکشنبه و دوشنبه، دوم دی تا پنجم دی) چنانچه در لینک افق شهر رزن در سایت مذکور می بینیم ساعت تطابق خط قبله با خط خورشید و آفتاب عبارت است از: ساعت 14 و 26 دقیقه؛ یعنی اگر در ساعت مذکور شاخص عمودی در رزن قرار دهیم سایۀ آن جهت قبله را نشان می دهد. ولی همین تطابق خط قبله با خط خورشید در روستای کرفس که در شرق شهرستان قرار دارد یک الی دو دقیقه زودتر اتفاق می افتد. (برای ورود به لینک اوقات شرعی و رزن و کرفس بر روی نام آنها در خطوط بالا کلیک کنید)
 

اشکالی که باز هم روش بالا دارد این است که درجۀ دقیق اندازه برای تنظیم جهت قبله را نمی توان به سادگی استخراج نمود چون ایجاد سطح کاملاً عمود بر شاخص و اندازه گیری دقیق با نقاله های کوچک امروزی می تواند موجب بروز اختلاف لااقل چند درجه ای بشود.

ج) روش دقیق تر استفاده از نقشه های چی پی اس و نقشه های ماهواره ای است که دقت جهت یابی را به طرز قابل قبولی بالا می برد. اگر سری به سایت مرکز مطالعات و پژوهشهای نجومی به آدرس http://www.nojumi.org/farsi/qebleh/index.htm   (تحت اشراف آیت الله سیستانی در قم) بزنید و مکان خود را روی  نقشه های ماهواره ای آن رصد کنید زاویۀ انحراف  مکانهای مختلف از سمت شمال را به نمایش می گذارد. برای مثال زاویۀ انحراف جهت قبلۀ روستای نظام آباد شهرستان رزن، از شمال چنانچه مشاهده می شود 212.68 درجه است و خط جهت قبله با خطی قرمزرنگ مشخص شده است:
 

 

این 212.68 درجه یعنی اگر در جهت عقربه های ساعت 212.68 درجه بچرخیم جهت قبله در منطقۀ مذکور مشخص می شود. لذا اگر برای ساده تر شدن محاسبه این رقم را از 180° کم کنیم می شود 32.68 درجه. یعنی جهت قبلۀ روستای نظام آباد و مسجد این روستا 32.68 درجه از سمت جنوب مایل به راست است.

 

 

نکته: تا اینجا مشخص شد دقیق ترین روش برای جهت یابی قبله استفاده از راه سوم است ولی چنانچه در نقشۀ مذکور می بینیم خودِ مسجد روستای نظام آباد کاملا شمال به جنوب ساخته نشده و مقداری انحراف به سمت قبله و سمت راست دارد که باید مقدار مذکور محاسبه شده و از 32.68 کم شود.
(برای محاسبه دقیق مقدار مذکور نرم افزار هایی طراحی شده اند که نرم افزار imagemeterpro ىر ىسترس ترین آنهاست كه كار با آن راحت نیز هست. برای دانلود مستقیم نرم افزار اندروید مذکور بر روی نام نرم افزار کلیک کنید.)

طریقۀ محاسبه دقیق زاویۀ انحراف مسجد و قبله با استفاده از نرم افزار مذکور:
 بعد از نصب نرم افزار مذکور (و استخراج نقشۀ مسجد یا محلی که می خواهیم زاویۀ قبله اش را مشخص کنیم)، تصویری مانند تصویر بالا تهیه کرده و با استفاده از نرم افزار مذکور زاویه 32.68 درجه را روی خط قرمز قبله مشخص می کنیم و سپس زاویه دیگری رسم می کنیم و انحراف تقریبی مسجد را بر روی آن مشخص می کنیم که چنانچه در تصویر زیر مشاهده می کنید مسجد روستای نظام آباد تقریبا حدود 11.5 درجه  به سمت قبله تمایل دارد لذا وقتی مقدار مذکور را از 32.68 درجه کم کنیم با زاویۀ تقریبا 21 و اندی درجه مواجه می شویم.
 البته مد نظر قرار دادن مقدارِ بعد از اعشار برای تعیین جهت قبله تاثیر واقعا خاصی در تعیین جهت قبله نداشته و با وجود انحرافات سطوح مختلف و با احتساب پستی و بلندی های موجود در زمین اطراف و کاملا گرد یا بیضی نبودنِ کرۀ زمین، این مقدار از اشتباه در جهت یابی لحاظ نشده و در واقع عادتا و عرفاً ممکن نیست و برای کسی که اندکی با هندسه آشنایی داشته باشد پرواضح است:
 

 

(رسم زوایۀ قبله بر اساس زاویۀ استخراج شده:

برای مثال از آنجا که محاسبه و ترسیم زاویۀ مذکور در مسجد روستای نظام آباد شهرستان رزن را بر عهدۀ حقیر گذاشتند طریقۀ محاسبه آن را قرار می دهم:)

 

و اما دقیق ترین روش برای رسم زاویۀ مذکور در مسجد:

رسم زاویۀ مذکور هم روش های مختلفی دارد از جمله بر اساس سایه یا قرار دادن نقاله در گوشهای مسجد و ... که همۀ این طرق دوباره می تواند موجب پایین آوردن دقت شود و نهایتا هنگام پهن کردن فرش های چه بسا حدود یک الی دو متر با توجه به عرض زیاد مسجد از مساحت مسجد هنگام نماز جماعت بلا استفاده شود که با اندک دقتی در محاسبات، معلوم می شود.

 

ولی دقیق ترین روشی که در مسجد روستای مذکور به کار گرفته شد: حقیر ابتدا انحراف 21 درجه را از سمت جنوب شرقی مسجد که محل شروع بساط اولین طاق از فرشهاست را مد نظر قرار داده و مقدار مشخصی (90 سانتی متر) را به عنوان قاعدۀ زاویه (به عنوان کسینوس زاویه ضرب در وتر فرضی) انتخاب نمودم:

 

 

و از آنجا که cos هر  زاویه ای عبارت است از ضلع مجاور بر وتر (یا همان شعاع) ، نتیجتاً مقدار وتر محاسبه شد؛ یعنی چیزی حدود 96.403 سانتی متر:

 

 

و از همین طریق با احتساب سینوس (sin) زاویۀ 21 درجه، طول ضلع مقابلِ زاویه را محاسبه نمودیم که با تضارب سینوس زوایۀ مذکور در وتر محاسبه می شود؛ یعنی چیزی در حدود 34.547 سانتی متر:

 

 

و نهایتاً دو نقطۀ اطراف وتر (یا همان شعاع ) مشخص شدند و با وصل کردن زاویه های مذکور خط اولین طاق از فروش مشخص شد که فروش دیگر نیز منطبق با طاق اولی پهن می شوند.

 

ترسیم شمایل فرضی فرش های مسجد به رنگ سبز مسخص شده اند:

 

 

خوب است که روحانیون محترم و هیئات امنای مساجد و حسینیه ها یک بار برای همیشه این محاسبات را برای محل نماز جماعتشان انجام دهند تا مدیون مردم و نمازگزاران نگردند.

 

 

برچسب ها:قبله یابی، جهت قبله، محاسبه جهت قبله، روش محاسبه جهت قبله، فرش سجاده ای، محراب،

دیدگاه شما

CAPTCHA ی تصویری
کاراکترهای نمایش داده شده در تصویر را وارد کنید.
کانال خبری تلگرامی صبح رزن