تسنیم، تفسیر قرآن کریم
تفسیر تسنیم از تفاسیر شیعی قرآن به زبان فارسی، تألیف آیتالله عبدالله جوادی آملی است که بر پایه ی اسلوب تفسیری علامه طباطبایی در تفسیر المیزان نگاشته شده و در شمار «تفاسیر قرآن به قرآن» جای دارد.
روش مۆلف، ذکر آیه یا آیات مورد نظر و بررسی آنها طی چهار مرحله است:
«گزیده تفسیر»، «تفسیر آیه»، «لطایف و اشارات» و «بحث روایی».
عنوان تسنیم، مأخوذ از آیه 27 سوره مطففین در قرآن و نام چشمهای در بهشت است.
تسنیم، یکی از تفاسیر ترتیبی قرآن کریم است که «دهاق تسنیم» با خصیصه ای تازه و روشی نو، از ابداعات مفسر است که به خیل عظیم تفاسیر قرآنی پیوسته است. تاکنون 31 جلد از این تفسیر منتشر شدهاست.
به گفته ی سر ویراستار این تفسیر، قرار است تفسیر 15 جزء نخست قرآن در 50 جلد منتشر و 15 جزء بعدی نیز در 30 جلد منتشر شود چرا که تبیین بسیاری از موضوعات تفسیری در 15 جزء نخست است و نیاز به تکرار آنها در 15 جزء دوم را مرتفع میکند.
از آنجا که این تفسیر تشنگان چشمه توحید را با قدح های لبریز و پیاپی معرفتی خود سیراب می کند و شراب مشابه و اکل متشابه آن جنت عدن را به یاد می آورد، آن را دهاق تسنیم نامیده اند.
معرفی اجمالی نویسنده:
آیت الله عبدالله جوادی آملی در سال 1312 هـ.ش در شهر آمل به دنیا آمد. پدر و جد ایشان از مبلغین اسلام و ارادتمندان به آستان ولایت بوده اند.
آیت الله جوادی آملی پس از به پایان رساندن دوره ابتدایی در سال 1325 وارد حوزه علمیه آمل شد و تا سال 1329 در آن شهر به تحصیل علم پرداخت و پس از آن عازم حوزه علمیه مشهد شد ولی چون طلاب آنجا نسبت به علمای بزرگ مشهد تکریمی نداشتند، آنجا را ترک گفته و وارد حوزه علمیه تهران شد.
ایشان با ورود به مدرسه مروی ، به خواندن رسائل و مکاسب اشتغال یافتند و پس از آن به فراگیری کفایة الاصول و علوم عقلی و نقلی پرداختند و پس از 5 سال عازم حوزه علمیه قم شدند و تاکنون در آنجا حضور داشتند.
یکی از خدمات فرهنگی ایشان تأسیس موسسه تحقیقاتی و نشر اسراء در سال 1372 است. ایشان در مجلس خبرگان قانون اساسی و مجلس خبرگان رهبری در دوره های اول و دوم عضویت داشتند و همچنین یکی از اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم بوده اند و هم اکنون امامت نماز جمعه شهر مقدس قم را برعهده دارند.
از اساتید و دوستان ایشان می توان به آیت الله عزیز الله طبرسی، میرزا مهدی محی الدین الهی قشمه ای، آیت الله بروجردی، امام خمینی (ره) و علامه سید محمد حسین طباطبایی و ... اشاره کرد.
ایشان آثار و تالیفات بسیاری دارند از جمله: تسنیم، تفسیر قرآن کریم، تفسیر موضوعی قرآن کریم، رحیق مختوم، اسرارالصلوة، صهبای حج، ولایت فقیه و...
ساختاربندی کتاب:
این تفسیر هم از نظر اسلوب و هم از نظر ساختار اصلی ، مشرب تفسیری المیزان را پی می گیرد اما تفاوت های چشمگیری در هر دو جهت آن مشاهده می شود:
الف) قالب های فقهی، کلامی، عرفانی، حکمی آن از قلب قرآنی بهره دارد و هرگز نه تنها محدوده های تنگ این علوم، وسعت دریای معارف آیات الهی را تحدید نکرده، بلکه خود از این تلزم فسیح وسعت یافته و صبغه قرآنی گرفته است.
ب) جامع نگری قرآن در همه عرصه های انسانی، حقیقت بارز دیگری است که در این تفسیر به گونه ای شفاف نمایانده شده است.
ج) یکی از ممیزه های اصلی این تفسیر تدوین و نگارش آن در زمان تحقق نظام اسلامی و آزادی دین است.
د) از خصایص ارزشمند این کتاب که می تواند از این رهگذر نیز تکمله ای بر المیزان محسوب شود این که طرح مباحث فقهی و تفسیر آیاتی که متضمن احکام و حدود الهی است در این تفسیر به صورت جامع و مبسوط مورد پردازش قرار گرفته است.
شرح مختصر چند جلد از این تفسیر
برای جلوگیری از اطاله کلام ، تنها به توضیح مختصری از بعضی قسمت های این تفسیر بسنده می کنیم:
جلد اول
جلد اول تفسیر تسنیم در دو بخش نگارش یافته است که بخش نخست آن به شیوه تفسیری و مشرب مفسر به قلم خود ایشان میپردازد و بخش دوم سوره حمد را تفسیر میکند.
جلد دوم
جلد دوم تفسیر تسنیم، آیات 1 تا 29 سوره بقره را مورد بحث، تبیین و تفسیر قرار میدهد و پس از معرفی ذلک الکتاب، به روشنی و وضوح قرآن و معارف و حکم آن میپردازد و سپس شاخصههای متقین را شمارش میکند و اوصاف مذموم منافقین را ذکر میکند.
جلد دهم
جلد دهم تفسیر تسنیم، آیات 196 تا 217 سوره بقره را مورد بحث، تبیین و تفسیر قرار میدهد و در بردارنده مباحثی چون اهمیت حج، استقلال حج و عمره، ظرف زمانی حج، وقوف در مشعر و افاضه منا، یاد خدا با عنوان دعا، حج، سفر، یاد حق و... میباشد.
جلد شانزدهم
جلد شانزدهم تفسیر تسنیم، آیات 151 تا 200 سوره آلعمران را مورد بحث، تبیین و تفسیر قرار میدهد و در بردارنده مباحثی چون تسلط خداوند بر قلب ها، شرط نصرت الهی و پیروزی، تفاوت و تعدد عفو شدگان، مصداق مبتلایان به ظن جاهلی، نقش رحمت الهی در سیره پیامبر، شیطان ،عامل خواری، حیات برزخی شهید، براهین حرمت بخل، معنای اختلاف شب و روز و... میباشد.
جلد بیست و دوم
جلد بیست و دوم تفسیر تسنیم، آیات 4 تا 50 سوره مائده را مورد بحث، تبیین و تفسیر قرار میدهد.
جلد بیست و پنجم
جلد بیست و پنجم تفسیر تسنیم پیرامون تفسیر آیات 25 تا 73 سوره مبارکه «انعام» است.
جلد بیست و هفتم
جلد بیست و هفتم تفسیر تسنیم، تفسیر سوره انعام از آیات 118 تا 165 است. از گزیده فهرست این کتاب میتوان به «راز بیان حلیت ذبیحه با نام خدا»، «کفایت ذکر هر نام خدا هنگام ذبح»، «گناه ظاهر و باطن»، «تلخترین جزای گنهکاران»، «پیامد پیروی از مشرکان»، «نورانی بودن مومن و ظلمانی بودن کافر»، «عذاب روحی و جسمی»، «ناآرامی قلب تا یافتن حق»، «دنیا ابزار فریب»، «رستگار نشدن ظالم» و «بی پایه بودن قرارداد مشرکان»، اشاره کرد.
جلد بیست و نهم
جلد بیست و نهم تفسیر تسنیم، مربوط به تفسیر آیات 50 تا 126 سوره اعراف میباشد.
جلد سی و یکم
جلد سی و یکم تفسیر تسنیم آیات 172 تا 206 سوره اعراف را شامل میشود و از بخشهای گوناگون آن میتوان به «حکم غفلت»، «ویژگیهای راه فطرت»، «فرق میان علم شهودی، علم برهانی و علم قرآنی»، «شناسایی یمن و یسار»، «خطر دنیازدگی و هوی پرستی» و «ستم کردن گنهکار به خویشتن» اشاره کرد.
ویژگی های کتاب
1. از نشانه های بارز این تفسیر گشودن ابواب سپهر معارف و اسرار الهی است که در قالب نکات و لطایف بدیع آورده شده است.
2. از خصایص زنده تفسیر تسنیم، تبیین مشرب های مختلف تفسیری اعم از کلامی، حکمی، عرفانی و نظایر آن است.
3. از نکات برجسته این تفسیر ، تبیین جایگاه هر یک از ثقل اکبر (قرآن) و ثقل اصغر (روایات) و نحوه ارتباط آن دو با یکدیگر در تفسیر قرآن است.
4. از برجستگی های آموزنده این تفسیر ، روش اخلاقی طرح مباحث آن است.
5. از جمله امتیازات شایسته این تفسیر آن است که اگر چه این کتاب محصول تراوشات اندیشه بلند و افکار ناب مولف حکیم آن است ، لیکن از این جهت که غالب مباحث آن در حوزه های درسی در جمع وسیعی از فضلای سخت کوش حوزه بوده است ، از اتقان علمی ویژه برخوردار است و قابلیت های فراوانی را در خود فراهم آورده تا بتواند پاسخگویی نظرات، شبهات و سوالات مختلف باشد.